Einar Sveinbjörnsson

Ķ tengslum viš sjįvarboršshękkun og brįšnun jökulķss Gręnlands hefur nżleg tilbśin hitaröš alveg frį 1840 fyrir Gręnlandsjökul fengiš nokkra umręšu.

 Jason Box ķ Byrd Polar Research Center viš hįskólann ķ Ohio hefur įsamt öšrum sett saman langtķmahitaröš sem sżna į hitafrįvik į Gręnlandsjökli svona heilt yfir. Grunnur hennar eru vitanlega tiltękar hitamęlingar, en stašbundu vešurfarslķkani hefur lķka veriš beitt svo langt sem sś tękni nęr til aš endurskapa mešalhita. 

En nišurstaša Box og félaga sem birt var ķ Journal of Climate seint į sķšasta įri, er engu aš sķšur nokkuš athyglisverš.  Skörp hlżnun į milli 1920 og 1930 er ķ takt viš žaš sem hér var aš gerast ķ hitafari į sama tķma. Kaldi kaflinn sem hófst upp śr 1960 er lķka ķ įgętu samręmi viš svipaš nišursveiflu į Ķslandi og žannig mętti įfram telja.  Ógurlegur vetrarkuldi į nķunda įratug 19. aldar var lķka hér į landi, og śtslagiš jafnvel enn meira.

Žaš eru nokkur atriši į žessari athyglisveršu mynd sem ég vil gera aš umtalsefni.

1. Efahyggjumenn um loftslagsbreytingar af manna völdum hafa lįtiš nokkuš meš žaš m.a. śt frį žessari mynd aš Gręnland hafi hlżnaš meira og hrašar snemma į sķšustu öld en į allra sķšustu įratugum, sem dragi śr trśveršugleika žess aš hlżnun af mannavöldum sé jafn mikil og af er lįtiš.  Vel mį sjį aš hękkun vor- og vetrarhitans leggur mest til aukningarinnar snemma į 20. öldinni.  Hękkun hita į žeim įrstķmum eru utan viš leysingartķmann og skiptir žvķ ķ raun ekki mįli žegar brįšnunin er annars vegar.   Annars hafa gagnrżnendur nokkuš til sķns mįls ķ žessum efnum žvķ nįttśrulegar sveiflur okkar slóša į 30-50 įra fresti geta hęglega yfirskyggt lengri tķma (hęgfara) sveiflur. 

2. Sveiflurnar ķ mešalsumarhitanum į milli tķmabila eru ótrślega lķtilfjörlegar ķ samanburši viš ašrar įrstķšir.  Žekkt er hér į noršurslóšum aš breytileiki hita ķ grįšum tališ er minni aš sumrinu en annars gerist, en žaš breytir žvķ ekki aš sveiflan frį köldu tķmabili til žess sem hlżtt telst er um og innan viš 1°C.  Ef viš įlķtum sem svo aš žessi gögn endurspegli rķkjandi įstand hvers tķma žokkalega og eru lżsandi fyrir hitafar jökulsins ķ heild, er brįšnun af völdum leysingar aš sumrinu sem rekja mį beint til lofthitans e.t.v. minni en almennt er tališ.

3. Hausthitinn hękkar į sķšustu įratugum og hann rķs fyrr en bęši vetrar- og vorhiti.  Hękkašur hiti aš hausti gęti bent til žess aš leysingatķminn sé heldur lengri en įšur var og žaš hafi įhrif til aukinnar brįšnunar jafnvel žó hita aš sumri sżni minni sveiflu.  Hafa ber ķ huga aš leysing jökulķss į sér lķka staš ķ miklum męli viš sólgeislun.  Žį skiptir skżjafar og sót ķ yfirboršsķsnum (t.d. frį mengun) talsveršu žegar meta skal brįšnun. 

4. Hiti uppi į Gręnlandsjöklinum er ķ nįnum tengslum viš hįloftahitann, nįnar tiltekiš ķ 700 hPa fletinum.  Žar sem įkvešiš samręmi er į milli hitabreytinga į Gręnlandsjökli og į Ķslandi mį ętla aš hitafariš hér į landi og žį sérstaklega vetrar- og vorhitinn rįšist af verulegu leyti af hįloftkulda yfir Gręnlandi.  Žaš eru ķ sjįlfu sér engin nż sannindi, en fróšlegt engu aš sķšur aš sjį žau koma nokkuš skżrt fram į žessum hitalķnuritum žeirra Box og félaga.