Hruniš 2016

Hruniš 2016 Žaš er haustiš 2016 og Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn er aftur kominn til Ķslands. žetta sinn var žaš ķslenska rķkiš sem ekki gat stašiš viš

Fréttir

Hruniš 2016

Heišar Mįr Gušjónsson hagfręšingur.
Heišar Mįr Gušjónsson hagfręšingur.
Žaš er haustiš 2016 og Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn er aftur kominn til Ķslands.
žetta sinn var žaš ķslenska rķkiš sem ekki gat stašiš viš skuldbindingar sķnar ķ erlendri mynt og bankakerfiš er aftur komiš ķ ógöngur eftir snarpa gengisfellingu og brostna eignabólu eins og ķ fyrra hruninu įriš 2008.Eftir hruniš įriš 2008 hafši hagkerfiš smįm saman jafnaš sig undir gjaldeyrishöftum. Bankarnir höfšu breyst śr žvķ aš vera innheimtustofnanir, lķkt og įrin 2009 og 2010, ķ aš verša aftur śtlįnsstofnanir 2012. Innlendir og erlendir kröfuhafar höfšu fengiš hundruš milljarša greidd śt ķ krónum. Lķfeyrissjóširnir žurftu einnig aš fjįrfesta miklu magni af krónum sem skapaši töluverša samkeppni um žęr traustu eignir sem voru innan hagkerfisins og gerši žaš aš verkum aš eignaverš var ķ engu samręmi viš sambęrilegar eignir ķ nįgrannalöndum. Fjįrmagnshöftin, sem Sešlabankinn hafši haldiš fast viš, geršu žaš žannig aš verkum aš öll verš hagkerfisins voru bjöguš.

Veršbólgan var mikil, sökum žess aš enginn treysti krónunni og hśn gaf hęgt og sķgandi eftir, en hękkun eignaveršs var ennžį meiri. Almenningur reyndi aš forša eignum sķnum frį veršbólgubįlinu meš fjįrfestingum ķ alls konar fastafjįrmunum, ekki sķst hśsnęši. Fasteignaverš hafši til dęmis hękkaš um 50% į 3 įrum og lįn til framkvęmda höfšu margfaldast. Į hįpunkti bólunnar seldust einbżlishśs į verši sem aldrei hafši sést įšur, ekki einu sinni fyrir sķšustu myntbreytingu 1981 žegar tvö nśll voru tekin aftan af gjaldmišlinum. Mešalverš einbżlishśsa var vel yfir 100 milljónum og Sešlabankinn kórónaši óstjórnina ķ peningamįlum meš žvķ aš gefa śt nżja 10.000 og 20.000 króna sešla. Eitt einbżli viš Tjörnina hafši fariš į 400 milljónir króna.

Ķslenskt eignafólk hafši einnig beitt żmsum rįšum til žess aš flżja mikla skattlagningu og koma eignum śr landi og margir fluttu sjįlfir śr landi. Žar sem ekki mįtti selja krónur fyrir alžjóšlega gjaldmišla reyndu menn allt til žess aš nįlgast alžjóšleg veršmęti meš öšrum hętti. Verk allra ķslenskra mįlara sem höfšu alžjóšlegt veršgildi voru löngu uppseld. Öll raušvķn sem höfšu geymslugildi einnig. Žaš gekk svo langt aš menn keyptu skartgripi, fornmuni, hśsgögn og styttur, sem lķtil not voru af, til žess eins aš losa sig viš krónurnar.

Ennfremur veikti žaš hagkerfiš aš ķslensk śtflutningsfyrirtęki höfšu veriš keypt af erlendum kröfuhöfum fyrir krónur sem ein leiš til žess aš koma peningum śr landi. Aršinum af fyrirtękjarekstri var heldur ekki endurfjįrfest į Ķslandi heldur įn undantekninga reynt aš halda honum ķ erlendri mynt.

Hruniš 2016 vakti upp vondar minningar frį žvķ 8 įrum fyrr. Rķkiš hafši vissulega veriš meš stķfari reglur į fjįrmagnsmarkaši, meira eftirlit og mun meiri umsvif, en allt kom fyrir ekki. Žegar hagvöxturinn hafši tekiš viš sér vildi enginn skemma žann efnahagsbata sem vonast hafši veriš eftir svo lengi. Žegar loks kom aš skuldadögum var ljóst aš kerfiš hafši brugšist, sama kerfi og brįst įriš 2008 og hafši veriš endurreist ķ lķtiš breyttri mynd, nema hvaš aš skattar voru hęrri, eftirlit meira og fjįrmagnshöft sem geršu žaš aš verkum aš śtlendingar töpušu nęr engu ķ žetta skiptiš og ķslenskur almenningur tók į sig allt tapiš.

Fyrir hruniš įriš 2008 hafši Sešlabankinn aš miklu leyti sloppiš viš umręšu um įbyrgš sķna į žvķ aš leyfa peningamagni ķ umferš, frį 2003 og fram aš hruni, aš vaxa um fjörutķu prósent aš mešaltali į įri og bśa til ašstęšur žar sem erlendir spįkaupmenn höfšu żkt styrk krónunnar meš grķšarlegum vaxtamunsvišskiptum. Ķ hruninu 2016 var Sešlabankinn aftur ķ ašalhlutverki žar sem hann hafši haldiš fast viš gjaldeyrishöft og mynt sem hafši engan trśveršugleika, sem leiddi til žess aš innstreymi erlends gjaldeyris hvarf og žvķ engin leiš aš standa viš erlendar skuldbindingar.

Viš greišslufalliš og eignahruniš 2016 tapaši almenningur aftur öllum sķnum sparnaši, en öfugt viš hruniš 2008 hafši rķkiš lķka gengiš į lķfeyrissjóši landsmanna. Auk žess aš setja į żmsa skatta įrin 2009-2011 įkvaš rķkiš ķ samrįši viš Sešlabankann įriš 2012 aš neyša lķfeyrissjóšina til aš afhenda erlendar eignir sķnar ķ skiptum fyrir rķkisskuldabréf ķ krónum, sem ekki mįtti selja. Žessi skipti voru til žess aš geta endurgreitt erlendum kröfuhöfum aš fullu, sem höfšu lįnaš glannalega til ķslensku bankanna, orkufyrirtękja og sveitarfélaga įrin 2005-2008. Sešlabankinn hafši ķ sama tilgangi fengiš rķkiš til žess aš taka öll lįn sem žaš gat til žess aš byggja upp gjaldeyrisforša. Flestir erlendu kröfuhafarnir sem boriš höfšu sķna įbyrgš į fyrra hruninu komust į tķmabilinu meš sitt śr landi en eftir stóš rķkisskuldin ķ erlendri mynt sem ķslenska rķkiš gat į endanum ekki stašiš viš. Ķslenskur almenningur sat eftir meš tapiš, skattpķndur og lokašur inni ķ höftum.

Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn kom aftur til landsins haustiš 2016, afnam höftin, sem skapaš höfšu eignabóluna og sagši aš žaš vęri fullreynt meš aš Ķsland hefši forręši yfir sķnum peningamįlum. Ķsland žyrfti aš afsala sér stjórn peningamįla, taka upp alžjóšlegan gjaldmišil, lķkt og hvert einasta rķki heims sem telur fęrri en milljón ķbśa hefur gert. Gjaldeyrishöftin höfšu einangraš Ķsland frį umheiminum meš tilliti til višskipta og fjįrfestinga. Margir óskušu aš Ķslendingar hefšu horfst ķ augu viš stašreyndir įriš 2012 ķ staš žess aš leyfa ójafnvęginu enn og aftur aš grafa um sig ķ hagkerfinu meš skelfilegum afleišingum. Starfstķmabil sérstaks saksóknara var framlengt en ķ žetta sinn var ekki hjį žvķ komist aš stofna rannsóknarnefnd til aš fara yfir starfsemi Sešlabanka Ķslands.

Ofangreind lżsing er ein af žeim svišsmyndum sem Ķsland getur stefnt inn ķ viš nśverandi kerfi, stefnu rķkisstjórnar og Sešlabanka. Žaš er žvķ mišur óskhyggja aš treysta į aš innganga ķ Evrópusambandiš bjargi Ķslendingum. Óhįš žeirri umsókn veršur aš breyta frį rangri stefnu er getur enn į nż byggt upp ójafnvęgi sem į endanum leišir til skelfilegra afleišinga fyrir hagkerfiš eins og viš höfum žvķ mišur įšur reynt. Til žess aš koma ķ veg fyrir aš sś svišsmynd sem hér er lżst gangi eftir žurfum viš aš horfast ķ augu viš stašreyndir og marka nżja stefnu.

Ķ nęstu grein minni legg ég fram hugmynd aš annarri stefnu fyrir Ķsland sem er til žess fallin aš koma ķ veg fyrir ofangreinda svišsmynd. Stefnu sem gerir Ķslandi kleift aš byggja hagkerfiš upp aš nżju į eigin forsendum og įn utanaškomandi hjįlpar.

Athugasemdir

03.desember 2020

Sk Sigló ehf.

580 Siglufjöršur
Netfang: sksiglo(hjį)sksiglo.is
Fylgiš okkur į Facebook eša Twitter

Póstlisti

Skráðu netfangið þitt á póstlistan okkur.

Įbendingar

Ertu með ábendingu fyrir síðuna eða góða frétt? Sendu okkur þá póst og við könnum málið.

Sendu póst