PÅ VÄG MOT ISLAND…. į heimaslóšum sęnskra sķldveišimanna! Lysekil (25 myndir)

PÅ VÄG MOT ISLAND…. į heimaslóšum sęnskra sķldveišimanna! Lysekil (25 myndir) “Bohuslenskir sķldveišimenn voru fyrst og fremst į veišum viš noršurströnd

Fréttir

PÅ VÄG MOT ISLAND…. į heimaslóšum sęnskra sķldveišimanna! Lysekil (25 myndir)

Į leiš til Sigló gęti allt eins stašiš žarna...
Į leiš til Sigló gęti allt eins stašiš žarna...

“Bohuslenskir sķldveišimenn voru fyrst og fremst į veišum viš noršurströnd Ķslands.

Žegar žaš var bręla fóru bįtarnir innį Siglufjörš og žį gat mannskapurinn fengiš aš slappa af og fara ķ bķó og į dansleiki.

Į Siglufirši var Norsk sjómannakirkja meš bókasafni og žangaš gat mašur fariš til aš lesa dagblöš og sękja póst. Stundum gafst tķmi til aš fara innķ land og skoša hveri og fossa.”

Žessi orš standa į stóru sżningarspjaldi viš hlišina į risastórri ljósmynd frį Siglufirši į sżningu sem nefnist “På väg mot Island” en žetta er farandsżning į vegum Bohuslän Musseum sem ķ įr er sett upp ķ Lysekil sem er einn fręgasti sķldarbęrinn į vesturströnd Svķžjóšar.

Greinarhöfundur fór ķ heimsókn til Lysekil fyrir stuttu sķšan til aš sjį žessa sżningu og fręšast meira um žetta merkilega bęjarfélag og einnig til aš hitta eldri fróšan mann sem heitir Stig Selander en hann er ritari ķ “Bohusläns Islandsfiskares förenig” en žaš er hagsmunafélag sķldveišimanna viš Ķslandsstrendur sem var stofnaš 1933 og žaš er til enn ķ dag og er einn af stęrstu styrktarašilum sżningarinnar sem er ķ Vikarvets byggšasafninu ķ Lysekil.


 Stig Selander viš byrjunar söguskilti sżningarinnar ķ byggšarsafninu ķ Lysekil. 

Stutt um Bohusläns Islandsfiskares förening!

“Ķ dag er ašalhlutverk félagsins aš sjį um sjóš félagsins og gęta hagsmuna mešlimana og styrkja söfnun og varšveislu heimilda um reknetaveišar sęnskra sjómanna frį vesturströndinni viš Ķslandsstrendur.”

Saga reknetaveiša Svķa viš Ķsland.

Svķar hafa alltaf veriš stórir sķldarkaupendur į Ķslandi, keyptu stundum ca 50% af öllu sem var saltaš į Siglufirši. Sķld er og hefur alltaf veriš žjóšarréttur ķ Svķžjóš og eldri Svķar sem muna eftir “Den stora feta Islandssillen” fį vatn ķ munninn žegar minnst er į žessa sķld.

 Stórt söguspjald og myndir frį Siglufirši.

En aš kaupa sķld og aš veiša hana sjįlfir er tvennt ólķkt. Elstu heimilir um reknetaveišar Svķa viš Ķsland tala um bįtinn ULF frį Gautaborg sem prufaši veišar įriš 1907 meš slęmum įrangri. Sķšan koma annarslagiš bįtar, en hęgt er aš segja aš skipulagšar reknetaveišar Svķa meš söltun um borš ķ bįtunum hefjist 1925 meš mótorbįtnum Rudolf frį Edshultshall sem var meš söltunarsamning viš nišursušuverksmišju Hugo Hallgrens ķ bęnum Ellös.

  Lķkan af mótorbįtnum Rudolf.

Aš salta um borš ķ bįtunum er tengt lögum sem sett voru į Ķslandi 1922 sem bönnušu śtlendingum aš salta sķld ķ landi og žeir mįttu bara veiša utan viš žriggja sjómķlna lögsögu Ķslands.

Žetta voru žriggja mįnaša tśrar žar sem fariš var af staš um mįnašarmótin jśnķ/jślķ og heimkoma var įętluš ķ lok september, flotinn byrjaši veišar fyrir noršan og fylgdi sķšan sķldinni austur fyrir land.

 Žaš var vęgast sagt žröngt um borš. 

 Um borš ķ nokkrum af reknetabįtunum voru svona söltunarvélar.

Saltašar voru į milli 700 og upp aš 1200 tunnur um borš ķ stęrstu bįtunum.

Žaš var nęr eingöngu veitt ķ reknet, stundum voru stęrri skip meš ķ för sem einhverskonar “móšurskip” fyrir 3-4 minni bįta sem stundušu veišar, en saltaš var um borš ķ móšurskipinu.

 Stig meš mynd af "móšurskipinu" Mexicano sem notaš var eitt įriš žegar sķldin hélt sig langt frį landi.

 Teikning af reknetaveišum.

Hljóšlaust myndband um reknetaveišar sjómanna frį vesturströnd Svķžjóšar  Sżnir undirbśning veiša ķ heimahöfn, söltun og lķfiš um borš og ķ lokinn koma margar myndir frį Siglufirši. (Myndbandiš er ca "17 min" fer hęgt af staš, hafiš žolinmęši og lesiš einnig fręšandi texta sem er undir myndbanda glugganum) 

Žetta voru tveggja til žriggja mastra mótorbįtar sem oft voru notašir sem fraktskip lķka. Um borš voru 7-8 manns sem varš aš gera sér aš góšu aš bśa og vinna ķ bįt ķ žrjį heila mįnuši. Žvo sér upp śr sjó til aš spara ferskvatn og einu skiptin sem fariš var ķ land var žegar eitthvaš var bilaš eša žaš vantaši vatn og nżjar vistir eša žegar bręla var viš noršurland.

Hér er hęgt aš hlusta į stutt vištal į Sveriges radio P4 viš tvö gamla sjóara sem stundušu reknetaveišar viš Ķsland De fiskade sill utanför Island

 Margir af žeim bįtum sem notašir voru viš Ķslandsstrendur voru 150-300 tonna svokallašir “Enskir kuttrar” Svķar gįtu keypt žessa bįta kringum aldamótin 1900 frį Englandi žegar Englendingar fóru śt ķ stįlskipa togaraśtgerš  meš gufuvélum. Svķar settu hrįolķuvélar ķ žessa bįta en notušu segl lķka. 

Žį var oftast fariš innį Siglufjörš og žį fóru bįtsmenn ķ sundlaugina, kķktu į blöšin ķ Norska sjómanna heimilinu, skrifušu og lįsu bréf frį fjölskyldu og vinum sem höfšu stórar įhyggjur af sķnum mönnum ķ žessu ęvintżra feršalagi į noršurhjara veraldar.

Brugšu sér ķ bķó og į ball, dönsušu viš ķslenskar “sillstulkur” og reyndu aš lįta salt sįrinn į höndunum gróa žessa bręludaga sem žeir įttu į Sigló.

 Landlega į Sigló. Stig tók meš sér žessa stóru ljósmynd og žrjįr fullar möppur meš myndum af bįtum sem höfšu veriš į reknetaveišum viš Ķsland og annan fróšleik um žetta tķmabil. Bįtar og skip eru Stigs lķf og yndi.

Žetta var mikil fjįrhagsleg įhętta en borgaši sig vel žegar vel veiddist.  1933 voru hagsmunasamtökin “Bohuslän Islandsfiskares förenig” stofnaš ķ Lysekil og var meiningin aš gęta hagsmuna śtgeršarmanna sem og nišursušuverksmišjana sem keyptu sķldina sem var söltuš um borš.

Ķ upphafi voru verksmišjurnar meš įhyggjur af aš žaš vęri of kalt ķ lestum bįtana og aš žį myndir saltiš ekki leysast upp ķ tunnunum og sķldin myndi žį skemmast eša vera svo léleg aš ekki vęri hęgt aš vinna hana aš veišum loknum. En žetta tókst allt saman og žegar mest var fóru ca 80 bįtar frį vesturströnd Svķžjóšar į reknetaveišar viš Ķslandsstrendur.

 Hann er aš lóša saman dósir og hśn er aš binda saman litla tunnu fyrir innlagša sķld.

Įvinningurinn var aš ekki žurfti aš kaupa sķldina og žar fyrir utan sparaši mašur sendingakostnaš fyrir nżjar tunnur og fraktkostnaš tilbaka til Svķžjóšar. Ķ žessum tśrum voru notašar bęši nżjar og gamlar tunnur.

 Tunnugerš og verkfęri.

Žessar veišar voru stundašar įrlega meš smį pįsu ķ seinni heimstyrjöldinni og sleitulaust fram til lok 1960.

Lysekil var žekktur sķldarbęr meš fręgar sķldarverksmišjur eins og t.d Luckeys nišursušuverksmišjuna.  

 Auglżsing frį Luckeys.

Elias Lycke (1866-1928) fór sem sjómašur til Amerķku įriš 1888 gagngert til žess aš geta unniš sér inn fjįrmagn til aš stofan eigiš fyrirtęki. Ķ Amerķku breytti hann eftirnafni sķnu ķ Luckey (Heppinn) og žegar hann flutti aftur heim 1893 stofnaši hann nišursušuverksmišjuna “ Luckeys konservfabrik” ķ Lysekil. Eftir lįt Elķasar tóku börn og barnabörn viš fyrirtękinu og rįkuš žaš žar til žaš var lagt nišur 1980.

Bęrinn var einnig fręgur fyrir sķn fķnu heilsuhótel fyrir rķkt og fręgt fólk meš flottum hafsböšum og heilsukśrum og er enn ķ dag žekktur og vinsęll tśristastašur.

 Gamalt fręgt heilsuhótel og hafsbaš sem nś er horfiš.

Greinarhöfundur hitti fyrst hin hressa og fróša Stig Selander sem er aš verša 84 įra ķ fallegri vķk fyrir utan Vikarvets byggšarsafn og spjöllušum viš saman ķ nęstum tvo klukkutķma įšur en hann fór meš mig inn į safniš og kynnti mig fyrir fróšum eldri dömum sem voru žar ķ sjįlfbošavinnu. Fyrst skošušum viš sżninguna “På väg mot Island” sem var viš anddyri safnsins og sķšan fórum viš og skošušum sjįlft byggšasafniš žar fyrir innan sem sżnir sögu Lysekil į einstaklega skemmtilegan hįtt.

 Stig horfir śt ķ fallega vķk viš byggšarsafniš. Žarna sést lķka einn elsti bįturinn sem til er į vesturströnd Svķžjóšar, en hann heitir Prifararen og var hann smķšašur į Orust 1876.

 Innar ķ sömu vķk sér mašur litla "Fiskarstuga" og ķ bakgrunninum tśristar og bęjarbśar ķ sólbaši.

Aš lokum koma hér nokkrar myndir frį Byggšarsafninu Vikarvet og ašrar myndir og upplżsingar um Lysekil og nįgrenni.

 Bįtar į Byggšarsafninu.

 Żmsir minjagripir sem sjómenn ķ Lysekil hafa tekiš meš sér heim.

 Minningar um prjónaverksmišju ķ lysekil og auglżsing meš Ingrid Bergman.

 Tunnubotnar frį Grindavķk.

 Smįbįtahöfnin ķ Lysekil er ķ mišbęnum. ķ bakgrunninum sést ķ hvķtmįlaš hafsbašshśsiš.

 lķkan af sjįvartorpi ķ sęnskum skerjagarši.

 Yfirlitskort yfir Lysekil og nįgrenni.

 Vegakort.

Lifiš heil
Texti og myndir:
Jón Ólafur Björgvinsson

Ašrar myndir: Bohuslän Musseum. 
Heimildir: Stig Selander og ISLANDSFISKE, en kort historik hämtad ur boken "53 år inom fiskkonservindustrin" av Göthe Grussell.

Ašrar heimildir um sķldveišar Svķa og Noršmanna viš Ķsland:

Drivgarnsfisket vid Island på 1900-talet

Bohuslän var landets sillcentrum

SILDEFISKET VED ISLAND (Del 1) Norsk sķša.

SILDEFISKET VED ISLAND (Del 2)

Ašrar greinar um Siglufjörš og vesturströnd Svķžjóšar:

Siglfiršingar, sķld og sakamįlasögur ķ Fjällbacka

Stórkostleg kvikmynd frį 1954 fundin

SILLSTULKOR I SIGLUFJORD / Sęnsk myndasyrpa frį 1945
 

SIGLUFJORDUR er nafli alheimsins og SILLENS CLONDYKE (Myndir og myndband)


Athugasemdir

18.įgśst 2017

Sk Sigló ehf.

580 Siglufjöršur
Netfang: sksiglo(hjį)sksiglo.is
Fylgiš okkur į Facebook eša Twitter

Póstlisti

Skráðu netfangið þitt á póstlistan okkur.

Įbendingar

Ertu með ábendingu fyrir síðuna eða góða frétt? Sendu okkur þá póst og við könnum málið.

Sendu póst